ชุมชนสวนพลู

ชุมชนสวนพลู

สภาพห้องแถวอันเป็นที่อยู่อาศัยของชุมชนสวนพลู
ที่มา : วัชรพล สินนุรักษ์ (16 มีนาคม 2561)

ประวัติความเป็นมาของชุมชน (ชื่อเป็นทางการ และชื่อที่ชาวบ้านเรียก)

ชุมชนสวนพลูนั้นมิได้มีประวัติการจัดตั้งที่แน่ชัด จากการสัมภาษณ์ประธานชุมชน นายมุฮำหมัด หวังพฤกษ์ ประธานชุมชนคนปัจจุบันนั้นทราบว่าชุมชนสวนพลูนั้นเป็นชาวไทยมุสลิมที่ได้อพยพมาจากกรุงศรีอยุธยาภายหลังการเสียกรุงครั้งที่ 2 และภายหลังได้มีชาวมุสลิมอพยพมาเพิ่มเติมจากทางหัวเมืองปักษ์ใต้
โดยมีตระกูลเก่าแก่คือ “เซ็นติยานนท์” และ “รังสิยนนท์”

พื้นที่เดิมของชุมชนสวนพลูเมื่อครั้งอดีตนั้นเป็นพื้นที่สำหรับปลูกพลู คนในชุมชนทำอาชีพปลูกพลู จึงเป็นที่มาของชื่อชุมชน “สวนพลู” เมื่อผลผลิตได้ที่แล้วจึงล่องเรือไปขายยังตลาดพลู นอกจากชื่อชุมชนสวนพลูแล้วยังมีชื่ออื่นคือ “ในสวน” อันหมายถึงผู้ที่อาศัยอยู่ในบริเวณที่ทำสวนพลู

ปัจจุบันผู้อาศัยในชุมชนส่วนมากเป็นประชากรแฝง อันมีที่มาจากการเข้ามาเช่าอาศัยอยู่ในพื้นที่ที่เป็นห้องแถวไม้ หรือบ้านเช่าเสียเป็นส่วนใหญ่ ส่วนประชากรเดิมเมื่อเวลาผ่านไปทำให้มีการอพยพย้ายถิ่นฐานออกไปจึงหลงเหลือประชากรเดิมอยู่ไม่มากนัก

ที่ตั้งและลักษณ์ทางกายภาพ

ชุมชนสวนพลูตั้งอยู่ที่ ซอยริมทางรถไฟ 5 ถนนริมทางรถไฟ แขวงบางยี่เรือ เขตธนบุรี กรุงเทพมหานคร มีพื้นที่ทั้งหมด 37 ไร่ ประกอบไปด้วยห้องแถวละบ้านพักเป็นชุมชนแออัด แต่ยังพอมีพื้นที่สำหรับการจอดรถส่วนบุคคลและพื้นที่สำหรับประกอบกิจกรรมสาธารณะ

อาณาเขตของชุมชน

ทิศเหนือ จรด 7-11 สถานีรถไฟสายมหาชัย
ทิศใต้ จรดซอยเทิดไท 19
ทิศตะวันออก ติดกับชุมชนตากสินสัมพันธ์ โดยมีลำลางสาธารณะแบ่งกันอาณาเขต
ทิศตะวันตก มีแนวเส้นทางรถไฟสายมหาชัยเป็นเส้นแบ่งเขต

แผนที่แสดงอาณาเขตของชุมชุนสวนพลู เขตธนบุรี
ที่มา : สำนักงานเขตธนบุรี กรุงเทพมหานคร

ที่ทำการศูนย์สุขภาพชุมชน และศูนย์เฝ้าระวังภัยและยาเสพติด ชุมชนสวนพลู เขตธนบุรี
ที่มา : วัชรพล สินนุรักษ์ (16 มีนาคม 2561)

การคมนาคม

ในอดีตชุมชนส่วนพลูมีการคมนาคมทางน้ำเป็นหลัก แต่ในปัจจุบันภายหลังมีการถมคลองเห็นเป็นถนน การคมนาคมทางน้ำจึงเลิกใช้ไป ปัจจุบันนั้นมีการมนาคมหลากหลาย ได้แก่ รถไฟสายมหาชัย รถไฟฟ้าบีทีเอส (สถานีโพธิ์นิมิต) รถโดยสารประจำทาง รถจักรยานยนต์รับจ้าง และรถยนต์ส่วนบุคคล
อาชีพของคนในชุมชน

จากการสัมภาษณ์คุณมุฮำหมัด หวังพฤกษ์ ประธานชุมชน (4 มีนาคม 2561) พบว่าคนชุมชนประกอบอาชีพรับจ้าง ค้าขายเป็นส่วนใหญ่ มีส่วนน้อยทีจะรับราชการและประกอบกิจการส่วนตัว
การศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม

ชุมชนสวนพลูนั้นเป็นชุมชนชาวมุสลิมที่อพยพมาจากกรุงศรีอยุธยา ทำให้มากกว่า ร้อยละ 90 นับถือศาสนาอิสลาม นิกายซุนหนี่ ส่วนที่เหลือนั้นเป็นชาวไทยพุทธและชาวไทยเชื้อสายจีนเป็นประชากรแฝงที่ย้ายเข้ามาภายหลัง

ชุมชนสวนพลูมีศาสนสถานสำคัญคือ มัสยิดสวนพลู ซี่งใช้ร่วมกันทั้ง 4 ชุมชนโดยรอบ คือ ชุมชนริมทางรถไฟ, ชุมชนพัฒนาบ้านล่าง, ชุมชมชนตรอกเทวดา และชุมชนสวนพลู

วิถีชีวิตของคนในชุมชน

วิถีชีวิตประจำวัน
วิถีชีวิตของชาวชุมชนสวนพลูนั้นเป็นไปตามหลักศาสนาคือมีการละหมาดทุกวันๆ ละ 5 เวลา ตามที่บัญญัติไว้ในหลักธรรมคำสอน

วิถีชีวิตประจำสัปดาห์
ทุกวันศุกร์ เวลา 12.00-13.00 น. จะมีการละหมาดร่วมกันของคนในชุมชน

วิถีชีวิตรอบเดือน
มีการจัดประชุมทุกๆเดือน ณ ศูนย์สุขภาพชุมชน โดยประธานชุมชนจะมีการนัดหมายและประชาสัมพันธ์ผ่านทางเสียงตามสาย

วิถีชีวิตรอบปี
จากการที่ชุมชนสวนพลูเป็นชาวมุสลิมที่เคร่งครัดในศาสนาและหลักธรรมคำสอน วิถีชีวิตต่างๆนั้น จะสัมพันธ์กับหลักคำสอนตลอดจนวันสำคัญทางศาสนา อาทิเช่น

1. อีดินพัตเตอรี่ หรือ การถือศีลอดในเดือนรอมะฎอน ทั้งนี้การกำหนดวันในการถือศีลอดเป็นไปตามประกาศของจุฬาราชมนตรี

2. อีดินอัดดาฮา หรือ การประกอบพิธีฮัจจ์

สถานศึกษา

ชุมชนสวนพลูมีสถานศึกษาที่สำคัญ 1 แห่งคือ ศูนย์พัฒนาเด็กก่อนวัยเรียนชุมชนบ้านสวนพลู ซึ่งมีคุณจำรัส เซ็นติยานนท์ เป็นผู้ดูแล โดยศูนย์พัฒนาเด็กเล็กแห่งนี้มุ่งเน้นให้เด็กมีพัฒนาการที่อ่านออกเขียนได้ และยังมีการกาเรียนการสอนที่ส่งเสริมในการเรียนรู้ เพราะมีการสอนภาษาอังกฤษตั้งแต่ชั้นเรียนน้อยๆ อีกทั้งยังให้ความสำคัญกับหลักศาสนา โดยมีการให้ฝึกอ่านหลักธรรมในพระคัมภีร์อัลกุรอาน และมีการละหมาดตามเวลาประจำวันอย่างเป็นประจำ

สำหรับโรงเรียนสอนศาสนา ซึ่งตั้งอยู่ริมถนนริมทางรถไฟนั้นเป็นของชุมชนริมทางรถไฟ แต่เนื่องด้วยทางชุมชนไม่มีพื้นที่จึงได้ขอเข้าใช้พื้นที่ของชุมชนสวนพลู โดยในวันเสาร์-อาทิตย์ จะเป็นที่ทำการในการเรียนการสอนการศึกษานอกระบบ (กศน.)

โรงเรียนสอนศาสนา
ที่มา : วัชรพล สินนุรักษ์ (16 มีนาคม 2561)

ศูนย์พัฒนาเด็กก่อนวัยเรียน ชุมชนบ้านสวนพลู
ที่มา : วัชรพล สินนุรักษ์ (16 มีนาคม 2561)

ผู้สมัครเลือกตั้งเป็นคณะกรรมการมัสยิดสวนพลู
ที่มา : วัชรพล สินนุรักษ์ (16 มีนาคม 2561)

สถานที่สำคัญทางศาสนา

ชุมชุนสวนพลูมีมัสยิดสวนพลูเป็นสถานที่สำหรับประกอบพิธีกรรมทางศาสนา ซึ่งใช้ร่วมกันทั้ง 4 ชุมชนดังที่กล่าวไว้แล้วข้าวต้น

สถานที่สำคัญทางเศรษฐกิจ

ชุมชนสวนพลูนั้นเป็นชุมชนที่แออัดทำให้ไม่มีสถานที่สำคัญทางเศรษฐกิจ แต่ชาวชุมชนวนพลูจะใช้สถานที่ใกล้เคียงในการทำธุรกรรมทางการเงินและประกอบกิจกรรมทางเศรษฐกิจ เช่น ตลาดพลู ตลลาดริมทางรถไฟ ตลาดวัดโพธิ์นิมิต

สิ่งอำนวยความสะดวก
ชุมชนสวนพลูให้ความสำคัญกับพัฒนาการของเด็กและเยาวชน จึงมีการสร้างลานกีฬาชุมชน ณ ซอยริมทางรถไฟ 5

ปราชญ์ชุมชน

ชุมชนสวนพลูมีปราชญ์ชุมชนที่สำคัญคือ คุณจำรัส เซ็นติยานนท์ (บังเฮมล์) อายุ 72 ปี ผู้ดูแลศูนย์พัฒนาเด็กเล็กชุมชนสวนพลูและอดีตประธานชุมชนสวนพลู จากการสัมภาษณ์คุณจำรัสได้ความว่า ตระกูลเซ็นติยานนท์นั้นได้อาศัยอยู่ในบริเวณนี้มานานกว่า 200 ปี เพราะเนื่องด้วยที่ของมัสยิดสวนพลูนั้น ปู่ของปู่คุณจำรัสเป็นเจ้าของที่ดิน ภายหลังได้ยกฐานะเป็นนิติบุคคลมีคณะกรรมการมัสยิดเป็นผู้ดูแล และคุณจำรัสยังเป็นเจ้าของห้องแถวไม้ที่ปลูกอยู่ในชุมชนสวนพลูอีกด้วย โดยให้บริการเช่าอาศัยมาไม่ตำกว่า 50 ปี จนผู้ที่อยู่อาศัยในปัจจุบันนั้นเป็นรุ่นลูกรุ่นหลาน

คุณจำรัสให้สัมภาษณ์ว่า ชุมชนสวนพลูนี้ในอดีตนั้นรู้จักกันหมดทุกหลังคาเรือน อาศัยอยู่เหมือนทุกคนเป็นพี่น้องกัน ตึกใหญ่หลายๆตึกในชุมชนก็มีเครือญาติเป็นเจ้าของ แต่ในปัจจุบันประชากรดั้งเดิมนั้นได้อพยพย้ายถิ่นออกไปตั้งรกรากใหม่ อันเนื่องมาจาการขึ้นมาของผู้คนรุ่นใหม่ภายหลังจากท่รุ่นพ่อแม่ได้เสียชีวิตไป แต่จากการเดินสำรวจนั้นคุณจำรัสยังคงเป็นที่กว้างขวางของผู้คนในชุมชน เพราะผู้คนในชุมชนได้มีการทักทายคุณจำรัสตลอดการเดินสำรวจ

บ้านสวนพลู
ที่ทำการศูนย์พัฒนาเด็กก่อนวัยเรียนชุมชนสวนพลู

คุณจำรัส เซ็นติยานนท์ (บังเฮมล์) และผู้สัมภาษณ์

คุณจำรัส เซ็นติยานนท์ และคณะผู้สัมภาษณ์

คณะผู้สัมภาษณ์บันทึกภาพร่วมกับประธานชุมชน คุณมุฮำหมัด หวังพฤกษ์ (จากซ้ายคนที่ 6) และปราชญ์ชุมชน คุณจำรัส เซ็นติยานนท์ (จากซ้ายคนที่ 7)
ที่มา : วัชรพล สินนุรักษ์ (16 มีนาคม 2561)

สภาพแม่น้ำคูคลอง

ในอดีตนั้นชุมชนสวนพลูมีคลองผ่ากลางตัวชุมชนซึ่งอำนวยความสะดวกในการคมนาคมของคนในชุมชนตลอดจนการดำเนินกิจกรรมทางเศรษฐกิจ แต่ภายหลังเมื่อความเจริญแพร่เข้าสู่ชุมชนทำให้มีการถมลองเพื่อแปรสภาพเป็นถนน โดยได้รับความร่วมมือจากภาครัฐ ในการดำเนินการของบประมาณเพื่อทำการสร้างถนนโดย เภสัชกร วิลาส จันทร์พิทักษ์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรกรุงเทพมหานคร
ปัญหาของชุมชน

จากการสัมภาษณ์คุณจำรัส เซ็นติยานนท์ (บังเฮมล์) ได้พบปัญหาที่สำคัญคือ ปัญหาการจัดเก็บขยะ เนื่องด้วยชุมชนนั้นถูกล้อมรอบด้วยตลาด ทำให้เกิดปัญหาขยะล้นชุมชน ส่งผลกระทบต่อสุขอนามัยของชุมชน และที่สำคัญที่คุณจำรัสต้องการคือ อยากให้ทางหน่วยงานภาครัฐ โดยเฉพาะเขตธนบุรี เข้าใจในการดำเนินงานของชุมชนมากกว่านี้

อ้างอิง
จารัส เซ็นติยานนท์. สัมภาษณ์, 16 มีนาคม 2561 – มุฮัมหมัด หวังพฤกษ์. สัมภาษณ์, 16 มีนาคม 2561